ZABYTKOWE CHRZCIELNICE I TABLICE EREKCYJNE ( ETAP II ) 

CHRZCIELNICA to dużych rozmiarów naczynie, w której przechowuje się wodę poświęconą przez kapłana i używaną podczas udzielania sakramentu chrztu świętego. Pierwsze chrzcielnice miały kształt zbiorników wodnych wydrążonych w ziemi i obłożonych kamiennymi płytami. Do zbiornika takiego mogła wejść osoba przyjmująca chrzest i całkowicie zanurzyć się w zgromadzonej tam wodzie święconej. Takie chrzcielnice były bardzo często wykonywane wewnątrz specjalnych budynków, które nazywamy baptysteriami. W późniejszych wiekach, gdy zmieniał się sposób przyjmowania tego sakramentu, zmieniały się również chrzcielnice. Budowane już były wewnątrz kościołów i ustawiane w pobliżu ołtarzy. Chrzcielnice przyjmowały różny kształt, w zależności od epoki historycznej i upodobań artystycznych. Już nie można było się w nich zanurzyć, a jedynie unieść ponad chrzcielnicą malutkie niemowlę, by trzykrotnie polać jego główkę wodą święconą. Podczas udzielania sakramentu chrztu świętego wypowiadana jest od początków chrześcijaństwa ta sama formuła chrzcielna: „Ja ciebie chrzczę w Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen.”

1. Chrzcielnica w kościele pod wezwaniem Św. Stanisława w Bodzentynie.

Chrzcielnica kamienna, gotycka, kielichowa. Górę czaszy zdobi ornament z lilijek, dół opasuje napis w języku łacińskim (tłumaczymy go: „Jezus Maria. Roku Pańskiego 1492”).  Na chrzcielnicy umieszczone są herby: Orzeł polski, Dębno, Doliwa, Półkozic, Poraj, Ostoja, Odrowąż, Prus.

Chrzcielnicę ufundował kardynał Fryderyk Jagiellończyk (syn króla Kazimierza Jagiellończyka). Dolna część trzonu została dodana na przełomie XIX i XX wieku.

Forma tej chrzcielnicy nawiązuje do kielicha mszalnego (kielich Ostatniej Wieczerzy). Ma to znaczenie symboliczne: Ofiara Chrystusa niesie zapowiedź Zbawienia i nadzieję Zmartwychwstania. Drogę ku Odkupieniu otwiera sakrament chrztu.

                                                    

2. Chrzcielnica w kościele pod wezwaniem św. Mikołaja w Bejscach.

Jest to chrzcielnica z alabastru i wapienia, późnorenesansowa, zamknięta metalową, barokową pokrywą. Pochodzi zapewne z pińczowskiego warsztatu Tomasza Nikla, a wykonano ją w latach 1594-96 (pokrywę w 1746 roku).

Podstawę chrzcielnicy stanowi czworoboczny cokół. Na nim wspiera się trzon na orlich szponach. W jego środkowej części znajduje się czworoboczny (dwudzielny) kapturek, zdobiony liśćmi akantu. Górna część trzonu dekorowana jest na przemian: baranimi głowami (z obręczami w pyskach) i kulami. Czasza chrzcielnicy przedzielona jest w połowie opaską z perełkami. Jej dół zdobi masywny relief przypominający antyczny jajownik (?). U góry występują na zmianę motywy: uskrzydlonych główek aniołków i rozet. Chrzcielnicę zamyka pokrywa miedziana, zwieńczona koroną z krzyżem.

                                                                                    

3. Tablica erekcyjna z kościoła pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Wiślicy.

Tablica erekcyjna to szczególna pamiątka wmurowana w ścianę budynku, przypominająca o okolicznościach budowy oraz fundatorach i budowniczych. Erygowanie czegoś oznacza ustanowienie lub powołanie do istnienia, wybudowanie. Tablica erekcyjna w gotyckiej kolegiacie  w Wiślicy jest wykonana z kamienia w stylu późnogotyckim.

Ufundowana została w 1464 roku, prawdopodobnie przez Jana Długosza. 

Tablica ma kształt prostokąta. W górnej jej części znajduje się płaskorzeźba, która przedstawia króla Kazimierza Wielkiego klęczącego przed tronującą Maryją z Dzieciątkiem. Król wręcza Matce Bożej model świątyni. Za monarchą stoi biskup krakowski Bodzanta. Między królem i Madonną umieszczono tarczę z piastowskim Orłem. Pod płaskorzeźbą znajduje się 6-wersowy napis po łacinie, informujący, iż kościół wzniósł król Kazimierz Wielki w 1350 roku, zaś tablicę upamiętniającą to wydarzenie ufundowało duchowieństwo wiślickie w roku 1464. 

 

Słowniczek: 

Chrzcielnica kielichowa: chrzcielnica przypominająca kształtem kielich. Chrzcielnica taka zbudowana jest na wzór kielicha: z podstawy (złożonej ze stopy i trzonu) oraz czaszy.

Czasza tu: górna część chrzcielnicy (ze zbiornikiem na wodę).

Trzon tu: środkowa część chrzcielnicy kielichowej.

Jajownik: ornament pochodzenia starogreckiego, składający się ze stylizowanych liści: na przemian szerszych (o jajowatym kształcie) i wąskich.